Перайсці да зместу

Сістэма кіравання рызыкамі

У ААТ «Белінвестбанк» дзейнічае сістэма кіравання рызыкамі, створаная ў адпаведнасці з патрабаваннямі заканадаўства Рэспублікі Беларусь і рэкамендацыямі Базельскага камітэта па банкаўскім наглядзе, якая забяспечвае своечасовае і адэкватнае выяўленне рызыкаў, якасную і колькасную ацэнку, кантроль і маніторынг рызыкаў, а таксама нівеліраванне наступстваў узнікнення рызыковых падзей.

Намеснік Cтаршыні Праўлення Барэйка Ігар Георгіевіч з 16.02.2015 па 13.08.2017 з'яўляўся службовай асобай, адказнай за кіраванне рызыкамі ў банку. Загадам Старшыні Праўлення банка ад 14.08.2017 № 558 са згоды Наглядальнага савета банка (пратакол ад 11.08.2017 № 10) службовай асобай, адказнай за кіраванне рызыкамі ў банку, прызначана Шаўчэнка Дыяна Пятроўна, дырэктар дэпартамента рызыкаў.

Кіраванне рызыкамі з'яўляецца неад'емнай часткай карпаратыўнага кіравання банка і разглядаецца як элемент фінансавага планавання, накірованы на абмежаванне сукупнай рызыкі.

Банк не ставіць сваёй мэтай пазбяганне ўсіх рызык, а імкнецца:

  • дасягнуць у сваёй дзейнасці аптымальных суадносін паміж даходнасцю і разыкай аперацый па ўсім напрамкам дзейнасці;

  • павысіць эффектыўнасць выкарыстання капіталу і кіравання актывамі.

Асноўнымі мэтамі функцыянавання сістэмы кіравання рызыкамі, як складовай часткі працэсу кіравання банкам, з'яўляюцца:

  • забеспячэнне фінансавай устойлівасці банка пры захаванні прымальнага ўзроўня рызыкаў;

  • забеспячэнне дастатковасці капіталу для пакрыцця істотных рызыкаў;

  • інтэграцыя працэсаў кіравання рызыкамі і капіталам у працэсы бізнес-планавання;

  • распрацоўка і падтрымка сістэмы мерапрыемстваў па рэагаванню на рызыку, адпаведную профілю і маштабам аперацый банка;

  • выкананне нарматываў бяспечнага функцыянавання і іншых абавязковых патрабаванняў, якія прад'яўляюцца Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь да дзейнасці банка і банкаўскага холдзінгу ў сферы кіравання рызыкамі;

  • забеспячэнне бесперапыннасці функцыянавання банка пры ўзнікненні непрадбачаных (крызісных) абставінаў;

  • павышэнне культуры кіравання рызыкамі ў экасістэме банкаўска-кліенцкага партнёрства;

  • далейшае ўкараненне міжнародных стандартаў у галіне кіравання рызыкамі, капіталам і ліквіднасцю.

Кіраванне рызыкамі ў банку арганізавана з улікам неабходнасці размеркавання функцый і адказнасці паміж падраздзяленнямі банка ў адпаведнасці з прынцыпам «трох ліній абароны».

Да функцый структурных падраздзяленняў банка 1-й лініі абароны, якія непасрэдна падрыхтоўваюць, суправаджаюць, ажыццяўляюць аперацыі, адносяцца: ідэнтыфікацыя відаў рызыкаў; выяўленне і першасная ацэнка рызыкаў пры здзяйсненні аперацый і заключэнні здзелак; прагназаванне ўзроўню рызыкаў, якія звязаны са стратэгічным планаваннем дзейнасці, з распрацоўкай бізнес-працэсаў, новых прадуктаў; аналіз канкурэнтнага асяроддзя, партфельны аналіз; першасны кантроль адпаведнасці рызыкі, якая прымаецца, прынятай рызыкі і прагнознага ўзроўню рызыкі абмежаванням на рызыку, якія ўстаноўлены; распрацоўка і рэалізацыя мер, неабходных для выканання абмежаванняў, што ўстаноўлены, а таксама прыняцце рызыкі пры ажыццяўленні аперацый і заключэнні здзелак у межах абмежаванняў, якія ўстаноўлены.

Да функцый структурных падраздзяленняў 2-й лініі абароны адносяцца: ідэнтыфікацыя і ацэнка істотнасці відаў рызыкаў; распрацоўка і своечасовая актуалізацыя лакальных прававых актаў банка, якія вызначаюць стратэгію і палітыку банка ў галіне кіравання рызыкамі, метадалогіі кіравання, ацэнкі, кантролю ўзроўню рызыкаў, унутранай працэдуры ацэнкі дастатковасці капіталу, правядзення стрэс-тэсціравання па асноўных відах банкаўскіх рызыкаў; ацэнка агрэгаванай рызыкі; прагназаванне ўзроўню рызыкаў; распрацоўка сістэмы абмежаванняў узроўню рызыкаў; ажыццяўленне ўнутранай працэдуры ацэнкі дастатковасці капіталу; незалежныя ад 1-й лініі маніторынг ключавых індыкатараў рызыкі і ацэнка ўзроўню рызыкаў, кантроль адпаведнасці фактычнага і прагнознага ўзроўняў рызыкі абмежаванням, якія ўстаноўлены; распрацоўка і ўзгадненне мераў па зніжэнні ўзроўню рызыкаў у выпадку парушэння 1-й лініяй абароны абмежаванняў, якія ўстаноўлены і (або) пры рэалізацыі неспрыяльных падзей; фарміраванне ўпраўленчай справаздачнасці па рызыках, справаздачнасці па рызыках на кансалідаванай аснове і прадастаўленне яе на разгляд кіраўніцтву, калегіяльным органам банка, Нацыянальнаму банку Рэспублікі Беларусь і іншым кантралюючым органам.

Да функцый структурнага падраздзялення банка 3-й лініі абароны, які ажыццяўляе незалежную ацэнку (аўдыт) сістэмы кіравання рызыкамі, адносяцца: правядзенне ацэнкі адпаведнасці працэсаў прыняцця і кіравання рызыкамі ўстаноўленым стандартам, патрабаванням рэгулятара; ажыццяўленне ацэнкі эфектыўнасці сістэмы кіравання рызыкамі на кансалідаванай аснове; інфармаванне кіраўніцтва аб недахопах, якія выяўлены ў сістэме кіравання рызыкамі, і кантроль ліквідацыі недахопаў, што выяўлены ў сістэме кіравання рызыкамі.

Сістэма кіравання рызыкамі банка інтэгравана ва ўсю вертыкаль арганізацыйнай структуры банка і ўсе напрамкі яго дзейнасці, дазваляе своечасова ідэнтыфікаваць і кіраваць рознымі відамі рызыкаў.

У банку паўнамоцтвы па кіраванні рызыкамі размяркоўваюцца такім чынам, каб выключыць канфлікт інтарэсаў паміж наступнымі ўдзельнікамі сістэмы кіравання рызыкамі:

  • Назіральны савет;

  • Камітэт па рызыках;

  • Праўленне;

  • Камітэт па кіраванні актывамі і пасівамі;

  • крэдытныя камітэты банка;

  • Камітэт па рабоце з праблемнымі актывамі банка і іншыя калегіяльный органы і камітэты ў адпаведнасці з кампетэнцыяй;

  • службовая асоба, адказная за кіраванне рызыкамі ў банку;

  • дэпартамент рызыкаў;

  • структурныя падраздзяленні банка, якія генеруюць рызыкі;

  • іншыя структурныя падраздзяленні банка, калегіяльныя органы, службовая асоба, адказная за забеспячэнне кібербяспекі ў банке, службовая асоба, здзяйсняючая агульнае кіраўніцтва сістэмай экалагічнаяга і сацыяльнага менеджменту, іншыя службовыя асобы, а таксама падраздзяленні банка, якія генеруюць рызыкі, ажыццяўляюць асобныя функцыі ў сферы кіравання рызыкамі ў адпаведнасці са сваёй кампетэнцыяй.

Да асноўных відаў рызыкаў, якія здольныя аказаць істотны ўплыў на фінансавы стан банка, адносяцца: крэдытная рызыка, рызыка ліквіднасці, рыначныя рызыкі, працэнтная рызыка банкаўскага партфеля, аперацыйная рызыка. Рызыка-профіль банка адлюстроўвае ўніверсальны характар яго дзейнасці і характарызуецца перавагай крэдытнай рызыкі.

Банк кіруе крэдытнай рызыкай на ўзроўні крэдытнага партфеля і на ўзроўні контрагента (групы ўзаемазвязаных даўжнікоў) шляхам аналізу фінансавага стану заяўніка і экспертызы праекта, які крэдытуецца, вызначэння рэйтынгавай ацэнкі заяўнікаў і даўжнікоў, ацэнкі ліквіднасці і дастатковасці забеспячэння выканання абавязацельстваў контрагента, разліку прэміі за рызыку, маніторынгу выканання контрагентамі сваіх абавязацельстваў перад банкам, андэрайтынгу аперацый, схільных да крэдытнай рызыкі, кантролю выканання накіраваных на зніжэнне ўзроўню рызыкі ковенантаў, якія ўключаны ва ўмовы дагавораў на ажыццяўленне актыўных аперацый, кантролю мэтавага выкарыстання прадастаўленых контрагентам грашовых сродкаў банка, праверкі наяўнасці і стану закладнога забеспячэння, маніторынгу якасці актываў і ўмоўных абавязацельстваў, аналізу патэнцыйна праблемнай (праблемнай) запазычанасці і ходу выканання мерапрыемстваў па яе пагашэнні, кантролю долі актываў, якія не абслугоўваюцца, дыверсіфікацыі крэдытнага партфеля банка па напрамках крэдытных укладанняў і галінах эканомікі, размеркавання паўнамоцтваў і адказнасці па кіраванні крэдытнымі рызыкамі паміж калегіяльнымі органамі і службовымі асобамі банка, аналізу якасці і структуры крэдытнага партфеля, узроўню рэзервавання, складання і аналізу ўпраўленчай справаздачнасці, маніторынгу ключавых індыкатараў крэдытнай рызыкі і індыкатараў ранняга папярэджання, аналізу міграцыі рэйтынгаў, ацэнкі крэдытнай рызыкі крэдытнага партфеля з ужываннем метадалогіі VaR, правядзення стрэс-тэсціравання ўзроўню рызыкі крэдытнага партфеля, ранжыравання крэдытаў па ўзроўні крэдытнай рызыкі і правядзення рэгулярнага аналізу фінансавага стану крэдытаатрымальнікаў, маніторынгу выканання пагадненняў па забеспячэнні крэдытных абавязацельстваў; класіфікацыі актываў і ўмоўных абавязацельстваў у разрэзе кліентаў (контрагентаў) у мэтах стварэння па іх спецыяльнага рэзерву на пакрыццё магчымых стратаў; устанаўлення лімітаў на аперацыі і контрагентаў, вызначэння прыярытэтных напрамкаў крэдытнай дзейнасці банка, кантролю канцэнтрацыі крэдытных рызык (у тым ліку краінавай рызыкі).

Палітыка кіравання рызыкай ліквіднасці грунтуецца на размежаванні паўнамоцтваў і адказнасці па кіраванні рызыкай ліквіднасці, выяўленні (ідэнтыфікацыі) і вымярэнні (ацэнцы) рызыкі ліквіднасці, ажыццяўленні маніторынгу рызыкі ліквіднасці і пазіцый ліквіднасці, фарміраванні сістэмы лімітаў (абмежаванняў) і індыкатараў ранняга папярэджання, правядзенні стрэс-тэсціравання, распрацоўцы альтэрнатыўных сцэнарыяў планавання ліквіднасці, планаў фінансавання ў крызісных сітуацыях, давядзенні адпаведнай інфармацыі аб рызыцы ліквіднасці да калегіяльных органаў і службовых асобаў банка, выпрацоўкі сістэмы мер, якія зніжаюць магчымасць з'яўлення страт ад правядзення асобных аперацый. Кіраванне ліквіднасцю банка ажыццяўляецца з выкарыстаннем камбінаванага метаду, які дазваляе аб'яднаць як кіраванне пасівамі, так і кіраванне актывамі, і, будучы найбольш кансерватыўным, знізіць уласцівыя ім рызыкі. Кіраванне ліквіднасцю ажыццяўляецца ў перыядзе да аднаго года, рэгуляванне ліквіднасці праводзіцца з дапамогай правядзення аперацый на фінансавых рынках. Для ацэнкі рызыкі ліквіднасці ўжываецца каэфіцыентны аналіз, які зводзiцца да разліку ключавых індыкатараў рызыкі з мэтай недапушчэння сітуацыі па зніжэнні паказчыкаў ліквіднасці ніжэй за ўзровень, устаноўлены Нацыянальным банкам Рэспублікі Беларусь.

Палітыка банка ў галіне кіравання працэнтнай рызыкай банкаўскага партфеля заключаецца ва ўжыванні сістэмнага падыходу да працэсаў рэгулявання размяшчэння (прыцягнення) грашовых сродкаў, якія накіраваны на фарміраванне аптымальнай структуры адчувальных да змены працэнтных ставак актываў і абавязацельстваў банка, якая забяспечвае атрыманне чыстага працэнтнага даходу. Кіраванне працэнтнай рызыкай ажыццяўляецца з дапамогай размеркавання ў банку паўнамоцтваў і адказнасці ў галіне арганізацыі сістэмы кіравання працэнтнай рызыкай, вызначэння правілаў і працэдураў кіравання працэнтнай рызыкай, ажыццяўлення маніторынгу працэнтнай рызыкі з выяўленнем прычынаў і фактараў, якія ўплываюць на змяненне яе ўзроўню, фарміравання колькасных параметраў, якія характарызуюць узровень працэнтнай рызыкі, ацэнкі і стрэс-тэсціраванні ўзроўню рызыкі з ужываннем розных сцэнарыяў змены працэнтных ставак, фарміравання ўпраўленчай справаздачнасці, арганізацыі ўнутранага кантролю працэнтнай рызыкі і раскрыццё інфармацыі. У банку ажыццяўляецца комплекснае вырашэнне пытанняў, якія звязаны з кіраваннем працэнтнай рызыкай, і выпрацоўка сістэмы мераў, якія зніжаюць магчымасць з'яўлення страт ад правядзення асобных аперацый, уключаючы ўстанаўленне абмежаванняў па асобных відах платных актываў і абавязацельстваў банка. Ацэнка ўплыву магчымага змянення працэнтных ставак на велічыню чыстых даходаў банкам ажыццяўляецца з ужываннем метаду GAP-аналізу – аналізу разрываў у тэрмінах пагашэння актываў і абавязацельстваў з фіксаванай працэнтнай стаўкай і тэрмінах змянення працэнтных ставак па актывах і абавязацельствах з плаваючай працэнтнай стаўкай.

Для кіравання рыначнай рызыкай устанаўліваюцца ліміты з улікам патрабаванняў Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, памеру ўстаноўленых паказчыкаў рызыка-апетыту, памераў капіталу, якія фактычна складваюцца, і валацільнасці асноўных валют:

  • ліміты страт;

  • ліміты гандлёвага і таварнага партфеляў;

  • ліміт агульнай адкрытай валютнай пазіцыі;

  • ліміты чыстых адкрытых пазіцыі ў разрэзе валют;

  • ліміты адкрытых валютных пазіцый па асобных групах валют;

  • ліміты чыстых адкрытых пазіцый па форвардных здзелках ў разрэзе валют.

Рыначная рызыка ўключае працэнтную рызыку гандлёвага партфеля, фондавую, валютную і таварную рызыкі.

У галіне кіравання валютнай рызыкай банк прытрымліваецца кансерватыўнай палітыкі, адкрываючы валютную пазіцыю пераважна для задавальнення патрэб кліентаў і ажыццяўляючы аперацыі ў рамках лімітаў, якія абмяжоўваюць узровень рызыкі, якая прымаецца банкам, як па асобных відах валют, так і па сумарнай валютнай пазіцыі. Правядзенне стрэс-тэстаў валютнай рызыкі з мадэляваннем «найгоршых сцэнарыяў», у тым ліку з выкарыстаннем метаду VAR-аналізу, дазваляе ўтрымаць узровень выпадковых страт у прагназуемых рамках. На падставе ўстаноўленых паказчыкаў рызыка-апетыту па валютнай рызыцы, фактычна існуючага памеру нарматыўнага капіталу і валацільнасці асноўных валют устанаўліваюцца ліміты, праводзіцца маніторынг індыкатараў ранняга папярэджання.

З мэтай кіравання таварнай рызыкай у банку ажыццяўляецца маніторынг структуры таварнага партфеля і дынамікі змены яго пазіцый, ацэнка ўзроўню таварнай рызыкі, складаецца ўпраўленчая справаздачнасць, ажыццяўляецца кантроль выканання ўстаноўленых паказчыкаў рызыка-апетыту па таварнай рызыцы, ліміту таварнага партфеля банка, разлік кошту патэнцыйных страт ад зніжэння кошту маёмасці.

Працэнтная рызыка гандлёвага партфеля і фондавыя рызыкі разлічваюцца па фінансавых інструментах, уключаных у гандлёвы партфель. У 2020 годзе адсутнічалі ўкладанні ў даўгавыя і долевыя інструменты, якія адносяцца да гандлёвага партфеля, банк не быў схільны да працэнтнай рызыкі гандлёвага партфеля і фондавай рызыкі.

У выпадку адкрыцця гандлёвых пазіцый ажыццяўляецца маніторынг ключавых індыкатараў, індыкатараў ранняга папярэджання, правядзенне стрэс-тэсціравання, кантроль выканання ўстаноўленага ліміту гандлёвага партфеля, паказчыкаў рызыка-апетыту па фондавай рызыцы і працэнтнай рызыцы гандлёвага партфеля.

Для кіравання аперацыйнай рызыкай выкарыстоўваюцца два ўзаемадапаўняльныя падыходы:

  • «зверху ўніз» - падыход, пры якім ацэньваецца ўплыў наступстваў рэалізацыі рызыкі на канчатковыя вынікі дзейнасці банка;

  • «знізу ўверх» - падыход, пры якім выяўляюцца і ацэньваюцца крыніцы, прычыны і наступствы (патэнцыйныя і рэалізаваныя) узнікнення рызыкі ў падраздзяленнях банка і бізнес-працэсах.

У мэтах забеспячэння ўмоў для эфектыўнага выяўлення аперацыйнай рызыкі на пастаяннай аснове ажыццяўляецца збор дадзеных аб фактах рэалізацыі аперацыйнай рызыкі, іх відах і памерах у разрэзе напрамкаў дзейнасці, асобных банкаўскіх аперацый, абставінаў іх узнікнення і выяўлення ў спецыяльна распрацаваным праграмным забеспячэнні. Назапашаныя дадзеныя выкарыстоўваюцца для ацэнкі ўзроўню аперацыйнай рызыкі.

У банку ўкаранёна сістэма індыкатараў ранняга папярэджання, прымяняюцца працэдуры інтэрвальнай ацэнкі магчымых стратаў з элементамі сцэнарнага (стрэсавага) аналізу. Функцыянуе сістэма аператыўнай трансляцыі аб буйных падзеях аперацыйнай рызыкі да ўзроўню калегіяльных органаў і ключавых менеджэраў, якая забяспечвае прыняцце своечасовых і дастатковых мер па ліквідацыі прычын і наступстваў рэалізацыі рызыкі. У якасці прыярытэтнай мэты банк вылучае імкненне пашырыць сферу ідэнтыфікаванай і кіравальнай аперацыйнай рызыкі. Рэалізуецца гэта на базе развіцця сістэмы ўнутранага кантролю шляхам устанаўлення лімітаў і абмежаванняў, страхавання рызыкаў, развіцця працэснага кіравання ў банку, а таксама з дапамогай перадачы часткі рызыкаў іншым арганізацыям. Надаючы сур’ёзную ўвагу пытанням кіравання кіберрызыкай і забеспячэнню кібербяспекі, банкам распрацавана Стратэгія кіравання кіберрызыкамі.

У банке дзейнічае інстытут рызыка-каардынатараў аперацыйнай рызыкі, які закліканы павысіць эфектыўнасць кіравання аперацыйнай рызыкай на 1-й лініі абароны, аптымізаваць бізнес-працэсы.

Кіраванне стратэгічнай рызыкай ажыццяўляецца на аснове аналізу ходу рэалізацыі Стратэгічнага плана, маніторынгу ўзроўню дасягнення планавых паказчыкаў і прыняцця своечасовых кіраўнічых рашэнняў з улікам магчымых змяненняў макраэканамічных фактараў, якія ўплываюць на рызыку невыканання стратэгічных мэтаў.

У мэтах абмежавання (зніжэння) патэнцыйных рызыкаў, якія звязаны з рэалізацыяй Стратэгічнага плана, ажыццяўляецца пастаянны маніторынг індыкатараў ранняга папярэджання, кантроль узроўню значных рызыкаў, мадэлiраванне і аналіз патэнцыйнага ўздзеяння на фінансавы стан банка магчымых шокавых сітуацый (стрэс-тэсціраванне).

Таксама банк надае значную ўвагу кіраванню рэпутацыйнай рызыкай,  якая ажыццяўляецца пры непасрэдным удзеле кіраўніцтва банка.

Мінімізацыя рэпутацыйнай рызыкі ажыццяўляецца за кошт выканання заканадаўства Рэспублікі Беларусь, у тым ліку ў галіне банкаўскай таямніцы і арганізацыі ўнутранага кантролю ў мэтах процідзеяння легалізацыі даходаў, якія атрыманы злачынным шляхам, фінансавання тэрарыстычнай дзейнасці і фінансавання распаўсюджвання зброі масавага паражэння, лакальных прававых актаў банка, нормаў дзелавога абароту, дзелавой этыкі, рэалізацыі праграм павышэння лаяльнасці кліентаў і контрагентаў, прыняцця адэкватных мер пры ўзнікненні скаргаў і зваротаў кліентаў, якія звязаны з арганізацыяй работы банка, і іншымі фактарамі рызыкі.

Ацэнка эфектыўнасці сістэмы кіравання рызыкамі банка ажыццяўляецца кіраваннем унутранага аўдыту, Камітэтам па рызыках і незалежнымі аўдытарамі на сістэматычнай аснове.